Direnç Nedir, Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir?

0
56

Direnç, bir şeye karşı koyma, direnme anlamı taşır. Fizikte ise bir devre de akıma karşı koyma, direnme anlamında kullanılır, yani bir çeşit akım sınırlayıcıdır.  Direncin birimi “Ohm” ‘dur. 1,000 ohm = 1 Kilo ohm, 1,000,000 ohm = 1 Mega ohm ve 1,000,000,000 ohm = 1 Giga ohm. Direncin değeri üzerine renk kodları ile yazılmıştır. Yan tarafta görülen direncin renkleriri soldan başlayarak, sarı, mor, kırmızı ve altındır. Soldan 1. renk 1. sayıyı, 2. renk 2. sayıyı, 3. renk çarpan sayıyı ve 4. renkte toleransı gösterir. Tablodan bakıldığında sarı 4’e, mor 7’e ve kırmızıda çarpan olarak 10 üzeri 2’ye eşittir. Bunlar hesaplandığında ilk iki sayı yanyana konur ve üçüncü ile çarpılır. Tolerans direncin değerindeki oynama alanıdır.

Diğer bir ifade ile direnç, elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm Kanununa göre uçları arasında gerilim düşümüne sebep olan devre elemanıdır. Elektriksel direnci, uçlarındaki gerilim düşümünün üzerinden geçen elektriksel akıma bölünmesiyle bulunur.

“R” veya “r” harfi ile gösterilir ve birimi Ohm(Ω)’dur. Direnç, iletken yol yüzeydirenci – ısıl direnç gibi yönlere ayrılır: Teoride, direnç ısıyla doğru orantılıdır.

Dikkesit alanı S (metrekare), uzunluğu L (metre) ve özdirenci ρ (ohm.metre) olan bir iletkenin direnci,

R = {L \cdot \rho \over S} \,

ile hesaplanır.

Bir V (Volt) gerilimi R (Ohm) büyüklüğündeki bir dirence uygulanırsa, direnç üzerinden geçen I (Amper) akımı, Ohm kanununa göre;

 I = \frac{V}{R}

olur.

Bir direncin üzerinde harcanan güç ise, “P” (Watt) olmak üzere:

P = V.I ya da başka deyişle P = R.I2

olur.

Mesela yandaki direncin toleransı %5 ve direncin değeri de 4.7 Kohm’dur. Tolerans bu direncin değerinin 4.7 Kohm’dan %5 fazla veya eksik olabileceğini belirtir. Birde 5 renkli dirençler vardır. Bunlarda ilk üç renk sayı 4. renk çarpan, 5. renk ise toleranstır. Dirençler normalde karbondan üretilirler fakat yüksek akım taşıması gereken dirençler telden imal edilirler. Ayrıca dirençler sabit ve ayarlı dirençler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Ayarlı dirençlerden “Potansiyometre” sürekli ayar yapılan yerlerde, “Trimpot” ise nadir ayar yapılan yerlerde kullanılırlar.

Direnç Çeşitleri:

a) Seri bağlantı:

Yan taraftaki resimde dört adet direncin birbirine seri bağlanmış durumu görülmektedir. A ve B uclarındaki toplam direnç değerinin heaplama formülü, RToplam = R1 + R2 + R3 + R4 şeklindedir. Yani 100 Ω + 330 Ω + 10 KΩ + 2.2 KΩ = 12.430 KΩ ‘a buda 12,430 Ω’a eşittir.

b) Paralel bağlantı:

Paralel bağlantıda ise formül 1 / RToplam = ( 1 / R1 ) + ( 1 / R2 ) + ( 1 / R3 ) + ( 1 / R4 ) şeklindedir. Fakat işlemler yapılmadan önce Tüm değerler aynı yani ohm, KΩ veya MΩ cinsine dönüştürülmelidir. 10 KΩ = 10,000 Ω, 2.2 KΩ = 2,200 Ω. Şimdide hesaplamayı yapalım. 1 / RToplam = ( 1 / 100 Ω ) + ( 1 / 330 Ω ) + ( 1 / 10,000 Ω ) + ( 1 / 2,200 Ω ) bu eşitliğe göre, 1 / RToplam = ( 0.01 ) + ( 0.003 ) + ( 0. 0001) + ( 0.00045) => 1 / RToplam = 0.01355 yine bu eşitliğe göre RToplam = 1 / 0.01355 bu da 73.8 Ω’a eşittir.

2 – Potansiyometre:

Potansiyometre devamlı ayar yapılması için üretilmiş bir ayarlı direnç türüdür. adyo ve teyiplerde ses yüksekliğini ayarlamak için kullanılırr. Üç bacaklıdır. 1 ve 3 nolu uçlar arasında sabit bir direnç vardır. Ortadaki uç ise 1 nolu uç ile 3 nolu uç arasında hareket eder. 1 nolu ucala arasındaki direnç azaldıkça 3 nolu uç arasındaki direnç artar.

3 – Trimpot:

Trimpot ise devrenin içinde kalır ve sabit kalması gereken ayarlar için kullanılır. Mantığı potansiyometre ile aynıdır.

4 – Foto Direnç (LDR) :

Foto direnç üzerine düşen ışık şiddetiyle ters orantılı olarak, ışık şiddeti arttığında direnci düşen, ışık şiddeti azaldığında ise direnci artan bir devre elemanıdır. Foto direnç AC ve DC akımda aynı özellikleri gösterir. Yan tarafta foto direncin sembolü görülmektedir.

5 – NTC:

Ntc direnci ısıyla kontrol edilen bir direnç türüdür. Ntc ısıla ters orantılı olarak direnç değiştirir. Yani ısı arttıkca ntcnin direnci azalır. Isı azaldıkça da ntcnin direnci artar. Yan tarafta NTC ‘nin sembolü görülmektedir.

6 – PTC:

Ptc ise ntc’nin tam tersidir. Isıyla doğru orantılı olarak direnci değişir. Yani ısı artıkça direnci artar, ısı azaldıkça da direnci azalır. Yan tarafta PTC’nin sembolü görülmektedir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

*