İnsan vücudu Yaradan’ın sonsuz kudret ve ilminin en güzel örneklerinden birisidir ve bu gizemli yapının bir parçasıda hormonlardır.

Hormon Nedir, Nasıl Çalışır?

Vücutta bulunan bir çok organların salgıları doğrudan doğruya kana karışır. Endokrin adı verilen bu organların salgıladıkları etken maddelere hormon denir. Selye (1947) hormonları şöyle tarif etmiştir. “Hormon belirli hücreler tarafından yapılan ve aktivitesini etkilediği uzak yerdeki hücrelere, kanla taşınan bir fizyolojik-organik bileşiktir” Hormonlar vücut regülatörleridirler. Vücudun düzenli çalışması için mutlaka lüzumludurlar.

Hormon terimi ilk defa Bayliss ve Starling tarafından ince bağırsak mukozasından sekretin salınımını göstermek üzere 1902 yılında kullanılmıştır. Hormon terimi yunanca kökenden gelmekte ve uyarmak, canlandırmak manasına gelmektedir.

Hormonların Hareketine Örnek;

Heyecanlandığınızda veya korktuğunuzda, sinir hücrelerimiz derhal sinyal sistemini uyarır ve büyük bir hızla ve yolunu şaşmadan hedefe ulaşarak böbrek üstü bezlerinizi hareketlendirir. Mesajı alan böbrek üstü bezleri adrenalin hormonu salgılar. Adrenalin hormonu ise kana karışarak, neredeyse bütün vücudu alarma geçirir. Sindirim organlarının hareketlerini engeller ve sindirme sürecini durdurur. Böylece sindirime katılmayan önemli miktarda kan, kasları beslemek üzere boşta kalmış olur. Aynı zamanda kalbin ritmi hızlanır, kan basıncı artar. Akciğerlerin bronşları genişleyip, oksijen girişini ve kanın oksijenle beslenmesini hızlandırır. Kandaki şeker miktarı artar. Bu da kaslara fazladan enerji sağlar.

Nihayet gözbebekleri genişler ve gözlerin ışık uyarımlarına karşı duyarlılığı artar. Bütün bu etkiler bir araya geldiğinde ise, bir insan ister kaçma, ister savunma, isterse de saldırma durumuna geçmek üzere olsun, her durumda büyük bir performans göstermeye hazır duruma gelir.

Vücudumuzda Salgılanan Hormonlar;

Hipofiz Bezi; 

Beynin taban kısmında bulunan nohut büyüklüğünde bir bezdir

 

A- Büyüme hormonu

 

B-Tiroit uyarıcı hormon

 

C- Adrenal hormon (böbrek üstü)

 

D- Metabolizmayı düzenleyen 5 çeşit hormon.

 

Kemiklerin ve genel olarak vücudun büyümesini kontrol eder.

 

Tiroit bezinin çalışmasını kontrol eder. Böbrek üstü bezinin çalışmasını uyarır. Su metabolizmasını, kan basıncını ve düz kas faaliyetlerini kontrol eder, iyon dengesini sağlar. Dişilerde süt üretilmesini sağlayan hormon üretir. Üreme hücrelerinin oluşmasını sağlayan hormon üretir.

 

Büyüme Hormonu, çocukluk çağında az salgılanırsa cücelik, çok salgılanırsa devlik olur. Ergenlik çağından sonra çok salgılanırsa akromegali denilen el, ayak ve yüz kemiklerinde oransız büyüme olur.

 

 

Epifiz Bezi

 

Beyin yarım küreleri arasında bulunur..

 

Melatonin hormonu

 

Eşey organlarının ergenlik döneminden önce gelişmesini engeller.

 

 

Tiroit Bezi

 

İki loplu olup, boyunda, gırtlağın altında soluk borusunun iki yanındadır.

 

A- Tiroksin

 

B- Kalsitonin Hormonlarını salgılar

 

A-Tiroksin, büyüme ve gelişmede etkilidir. Vücut metabolizmasını düzenler; gelişme döneminde az salgılanırsa cücelik ve zekâ geriliğine neden olur. Yetişkin insanlarda az salgılandığında metabolizma hızı yavaşlar, vücut ısısı düşer, saçlar dökülür. Fazla salgılanırsa, metabolizma hızı artar, sinirlilik, çarpıntı, ortaya çıkar. Tiroksin, iyot eksikliğinden dolayı az salgılanırsa, bez, normalden fazla çalışarak büyür. Bu hastalığa guatr denir.

 

B- Kalsitonin, vücudun kalsiyum, fosfor dengesini ayarlar. Kandaki kalsiyum kemiklere geçtikten sonra, Kalsitonin sayesinde kemikler sertleşir.

 

 

Paratiroit Bezi

 

Tiroit bezinin arkasında

 

Parathormon: Kalsiyumun kemiklerden kana geçmesini sağlar. Az salgılanırsa tetani hastalığı oluşur. Fazla salgılanırsa kemikler yumuşar.

 

 

Böbrek Üstü Bezleri

 

Böbreklerin üst kısmı

 

Kabuk bölgesi:

 

A- Kortizol

 

B- Aldesteron

 

Öz bölgesi:

 

Adrenalin

 

Kortizol: Kan şekerini artırır. Protein, yağları glikoza dönüştürür.

 

Aldesteron: Vücutta su ve iyon dengesini düzenler.

 

Adrenalin: Heyecan, korku anında kana karışır. Kalbin çalışma hızı ve kan basıncı, solunum hızı artar. Kas ve karaciğerde glikojen yıkımı ve oksijen tüketimi hızlanır.

 

 

Pankreas (Karma Bez)

 

Midenin alt kısmında bulunur

 

A- İnsülin Hormonu

 

B- Glukagon Hormonu

 

(Bu iki hormon birlikte çalışır.)

 

İnsülin: Kandaki şekerin (glikoz) fazlasının karaciğerde(glikojen olarak) depolanmasını sağlar. (Kan şekerini düşürür.) İnsülin az salgılanırsa kanda şeker miktarı artar. (Şeker hastalığı)

 

Glukagon: Kas ve karaciğerdeki glikojenin, gerektiğinde kana geçmesini sağlar. (Kan şekerini yükseltir.)

 

 

Eşey Bezi

 

Kadınlarda

Yumurtalık

 

Erkeklerde

Testis

Östrojen,

Progesteron

 

 

Testesteron Östrojen: Dişilik özelliklerinin( ince ses, göğüslerin büyümesi vb.) ve üreme organının gelişmesini sağlar. Progesteron gebeliğe hazırlar.

 

Testesteron: Erkeklik özelliklerinin (sakal, bıyık çıkması, ses kalınlaşması vb.)gelişmesi ile sperm üretimini sağlar.

 

 

Timüs Bezi

 

Göğüs kemiğinin arasında

 

Embriyoda antikor faaliyetleri ile ilgili görevi vardır.

İç salgı bezleri(endokrin bezler) denilen, bir ucu kan damarına açılan kanalsız bezlerden kana salgılanan kimyasal maddelere “hormon”denir.

 

Hormonlar belli doku ve organları etkileyerek vücudun çalışmasını düzenler. Bazı hormon bezleri karma bez şeklindedir. Örneğin pankreas karma bezdir. Pankreas hem hormon salgılar, hem de sindirim özsuları salgılar.

 

Hormon sistemi ile sinir sisteminin bütünlüğünü “hipotalamus”sağlar.

 

Yönetim mekanizması şöyledir;

 

1. Hipofiz ve Epifiz bezleri: Hipotalamusun altında bulunurlar. Bu bezlerin salgıladığı hormonlar diğer bezlerin çalışmasını kontrol eder. Salgıladığı hormonlarla büyümeyi, vücudun su dengesini ve kan basıncını düzenler.

 

Örneğin büyüme çağında hipofizden büyüme hormonu (somatotropin=STH) ; çok salgılanırsa devlik (=jigantizm), az salgılanırsa cücelik ortaya çıkar.

 

Yetişkin insanda çok salgılanırsa akromegali ortaya çıkar.

 

 

2. Tiroid: Boynumuzun tabanında, gırtlağın önünde “H” harfine benzeyen bir bezdir. En önemli hormonu “tiroksin” ve “kalsitonin”dir.

 

Tiroksin: Vücudumuzun metabolizma hızını düzenler, büyüme ve gelişmeyi etkiler.

 

Az çalışırsa; İnsanı zayıf, yorgun, üşüyen, ve kuru derili yapar.

 

Erken yaşlarda az çalışırsa, cücelik ve zeka geriliğine yol açar.

 

Fazla çalışırsa; terleme, kan basıncında(tansiyon) artma, kalpatışının hızlanması ve sinirlilik ortaya çıkar.

 

“iyot” olmazsa tiroksin yapılamaz. Bu durumda tiroit bezi çok çalışır ve şişer buna “guatr” hastalığı denir.

 

Kalsitonin : Kandaki kalsiyum miktarını düzenler.

 

 

3. Böbrek üstü bezi (adrenal bez): Böbreklerin üzerinde bulunur iki tanedir. Dış kabuk (korteks) ve iç (öz=medulla) kısmı tamamen birbirinden farklı hormonlar salgılar. En önemli hormonu “adrenalin”dir.

 

Adrenalin (epinefrin): “Korku ve heyecan hormonu” diye de bilinir. Karbonhidrat(şeker) metabolizması ve kanın akış hızını ayarlar.

 

Korku, heyecan ve sevinç anında fazla salgılanır.

 

Soluk alıp verme, kalp atışı hızlanır, kan basıncı artar.

 

Böbrek üstü bezinden salgılanan diğer hormonlar vücudun su ve mineral (tuz) dengesini kontrol ederek ayarlar.

 

 

4. Pankreas: Kana hormon, sindirim kanalına sindirim enzimi salgılar. Bu nedenle sindirim sistemi organıdır.

 

Salgıladığıhormonlar kan şekerini düzenler. “insülin” ve”glukagon” olmak üzere iki çeşit hormon salgılar.

 

İnsülin : Pankreasın langhergans adacıklarının beta hücrelerinden salgılanır. Kandaki yüksek şekeri(glikoz) alarak vücutta depolattırır. Böylece kan şekerini azaltır. İnsülin salgılanamazsa kan şekeri çok artar, idrarda bile şekere rastlanır. Buna “şeker hastalığı=diyabet”denir. Böyle hastalar dışardan devamlı insülin hormonu almak zorundadırlar.

 

İnsülin hormonu yemekten hemen sonra çok salgılanır.

Glukagon: Pankreasın langhergans adacıklarının alfa hücre-lerinden salgılanır. İnsülin hormonunun tam tersi yönde çalışır.

 

Vücutta depolanmış şekeri kana geçirerek kan şekerini artırır.

 

İki öğün arasında ve karnımız acıktığında çok salgılanır.


Arama sonuçları: insan vücudundaki hormonlar,  hormonlar ve görevleri,  insan vücudundaki hormonlar ve görevleri,  organlarımız ve görevleri,  hormon sistemi 6 sınıf,  insandaki hormonların isim ve görevleri,  kadin vucudunda bulunan hormonlar, 


Recommend to friends
  • gplus
  • pinterest

About the Author

Bilgihanesi

2000'li yılların başlarında başlayan bilgisayar merakım, beni bugün burada sizlerle buluşturuyor...Hukuk eğitimimin yanında bilişim ve teknoloji dünyasında kendi çapımda hobi olarak uğraşmaktayım.. :))
  • gplus

Leave a comment